છેલ્લી મુલાકાત - દીપક પરમાર

કેટલી સરસ મુલાકાત હતી
જાણે કયામત ની રાત હતી

અમારી આંખો ને એમનો ઇંતજાર
ને એમનો પાછળથી કરેલો સાદ
આટલી તો સરસ શરુઆત હતી

ચાંદ, તારા અને પ્રાર્થનાનો સૂર
એમનો સંગાથ, ને ઝાંઝરનો ઝંકાર
જાણે આખી કાયનાત સાથ હતી

અમે તો બસ કહ્યાજ કર્યુ
એમણે તો બસ સાંભળ્યા જ!!
જાણે વર્ષોની કોઇ વાત હતી

ના કોઇ કોલ, ના કોઇ વાયદા
ના એમણે પુછયુ, ના અમે
આટલી તો સરસ રજુઆત હતી

નામ વગર નો રીશ્તો બાંધ્યો,
અને એને પુરી કરવાની પ્રતિજ્ઞા
આતો કેવી અમારી શાલીનતા હતી?

કોને જોઇએ છે જીદંગી ભરનો સાથ
“દીપ” તો જીવી ગયો એક પળમા
એમના સ્પર્શની તો કરામત હતી

‘હા’ કે ‘ના’ નો સવાલ જ કયા છે
જવાબ તો અમે જાણતાજ હતા
બસ,આ મારી છેલ્લી મુલાકાત હતી

“દીપ” - દીપક પરમાર

શબ્દ-રમત

         અંગ્રેજીમાં શબ્દોના અક્ષરોની રમૂજી પુનઃ ગોઠવણી દર્શાવતા એક ઇમેઇલ પરથી એવો વિચાર સ્ફૂર્યો કે ગુજરાતીમાં પણ આવું કાંઇ થાય કે કેમ. અંગ્રેજીમાં આ બહુ સરળ છે કારણકે સ્વર અને વ્યંજન અલગ અલગ હોય છે અને 26 થી વધારે અક્ષર હોતા નથી. આપણી ભાષામાં બાવન મૂળાક્ષરો,  તે બધાની બારાખડીઓ અને સંયુક્ત અક્ષરો આ બધું ગણીએ તો અક્ષરોના એટલા બધા સંયોજનો થાય છે કે, આવો પ્રયત્ન બહુ મુશ્કેલ બની જાય છે.

     પણ મુશ્કેલ કામ હાથમાં લઇએ તો આપણી શબ્દ- પ્રીત વધે, એ ભાવ સાથે આ રમત રમવાનું આહ્ વાન કે આમંત્રણ આપ્યું હતું . 

#   અહીં વાંચો 

       અમૂક પ્રતિભાવ મળ્યા, અને પછી આ શોધ મેં સતત ચાલુ રાખી . આના પ્રતાપે નીચેના શબ્દો કે શબ્દરચનાઓ હાથવગી થઇ.

      રસિક જનોને ફરીથી આમંત્રણ - આ રમતમાં જોડાવાનું ,  અને આ ખજાનાને સમૃધ્ધ બનાવવાનું . કદાચ આમ કરવામાં હું જ આપ સૌને હાસ્યાસ્પદ કે હાસ્યજનક લાગીશ  !  
      પણ મને તો આ રમત રમવાની ઘણી મઝા આવી.  આપ સૌ પણ આ આનંદ માણો !

ગુજરાતી માહીતિ સંચાર જગત

પ્રવેશ

પાંચ છ વર્ષ પહેલાં ચાલુ થયેલી ગુજરાતી ભાષાના માહીતિ અને જ્ઞાનના સંચારની પ્રક્રિયા અત્યારે એક નવા યુગમાં પ્રવેશી ચૂકી છે અને તેનો ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાવો થઇ રહ્યો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં તો આ પ્રક્રિયા બહુ જ ફૂલી ફાલી છે. બ્લોગ અથવા વેબ સાઇટના ફાયદા નીચે વર્ણવ્યા છે .

ફાયદા

1. ક્રોસ રેફરન્સ અને લીન્ક વડે માહીતિ બહુ ઝડપથી મેળવી શકાય છે.
2. કેટેગરી/ વિભાગ હોવાથી અનેક રીતે માહીતિ મેળવવાનું શક્ય બને છે, જે પુસ્તકમાં મુશ્કેલ છે.
3. હવે તો ગુગલની સર્ચ સુવિધા ગુજરાતીમાં પણ મળે છે. આથી કોઇ માહીતિ જોઇતી હોય તો તે તરત મળી શકે છે.
4. ગુજરાતી વિકીપિડીયા પણ ઉપલબ્ધ છે.
5. સમ્મેલન કે ઓટલો માં એક જ જગ્યાએથી બધા બ્લોગ વાંચી શકાય છે.
6. બ્લોગની દરેક પોસ્ટ માં કોમેન્ટ આપવાની સગવડ છે આથી વાચક પણ પોતાનો ફાળો આપી શકે છે, અને મૂળ મેટર વધારે સમૃધ્ધ બની શકે છે.
7. જો પોસ્ટમાં કોઇ માહીતિ દોષ હોય તો તે સુધારી શકાય છે, જે પુસ્તકમાં શક્ય નથી . કોઇ પણ વખતે વધારાની માહીતિ ઉમેરવાનું શક્ય છે.
8. છાપાં મોટા ભાગે પસ્તીમાં કે ગાર્બેજમાં છેવટે સ્થાન પામે છે. જ્યારે બ્લોગ પરની માહીતિ વર્ષો પછી પણ તરત મળી જાય છે.
9. દુનિયાના કોઇ પણ ખૂણામાં અને નોટબુક પાસે હોય તો મોટર ગાડી , ટ્રેન કે પ્લેનમાં પણ તરતજ બ્લોગ વિઝીટ કરી શકાય છે. તમે સાથે કેટલા પુસ્તકો લઇ જઇ શકો?
10. પુસ્તકાલયમાં સતત સાફસૂફી કરવી પડે છે. ઉધાઇ લાગે કે પુર આવે કે આગ લાગે તો બધું નાશ પણ પામી શકે છે.
11. કોમ્પ્યુટર ખરાબ થઇ જાય તો બીજું લાવીને કે રિપેર કરીને ફરી પાછું વાંચન ચાલુ કરી શકાય છે, કે લાયબ્રેરીમાં પણ જઇ ને જોઇ શકાય છે.
12. સૌથી વધારે અગત્યની વાત તો એ કે, કોઇને પોતાના વિચારો કે સર્જનની અભિવ્યક્તિ માટે કોઇની પાસે જવાની જરૂર નથી. પાંચ જ મિનીટમાં નવો બ્લોગ ચાલુ કરી શકાય છે અને વધુમાં વધુ એક કે બે દિવસમાં પોસ્ટ બહાર પાડી શકાય છે. આ માટે કોઇ મદદ કે રકમની જરૂર નથી. તમારી અનુકૂળતાએ પોસ્ટ બનાવી, મન ફાવે ત્યારે તે પ્રકાશિત થઇ શકે છે. દા. ત. કોઇને રાત્રે જ કે રજાના દિવસે કામ કરવાનો સમય મળતો હોય તો ઘેર બેઠાં બધું જ કામ થઇ શકે છે.
13. જે ક્ષણે ટપાલ પ્રકાશિત કરવામાં આવે તે જ ક્ષણે આખી દુનિયામાં તે ઉપલબ્ધ થઇ જાય છે. કોઇ જૂનું માધ્યમ આટલું ઝડપી ન હોઇ શકે.
14. કોઇ સંસ્થા ફોન કે ઇમેઇલ કર્યા વગર સભ્યોની મીટીંગ , મિનીટ્સ , ફોટા વિ. માહીતિ બ્લોગ પર મૂકી સરળતાથી સભ્યો સુધી પહોંચી શકે છે.

       આમ એકવીસમી સદીના આ માધ્યમનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે અને વધવો જોઇએ.

ભવિષ્ય માટે વિચાર

હવે આપણે વિચારીએ કે આ પ્રક્રિયાનું ભવિષ્ય શું હોઇ શકે, અને તેના સુગઠિત વિકાસ માટે શું કરવાની જરૂર છે. મારા નમ્ર મતે હાલ જે રીતે આડે ધડે આ પ્રવૃત્તિ વિકસી રહી છે તેના યોગ્ય આયોજન માટે નીચેની પાયાની જરૂરિયાતો છે -

1. સીન્ડીકેશન – હાલમાં ‘ફોર. એસ. વી. – સમ્મેલન’ અને ‘ઓટલો’ આ બે સાઇટ પર સીન્ડીકેશન કરેલું છે. અહીં રોજે રોજ ચૂંટેલા બ્લોગ પરથી પાંચ દસ લીટીમાં નવી ટપાલની માહીતિ મળે છે. આને વધારે સારી રીતે વિભાગવાર ગોઠવવાની જરૂર છે, જેથી પોતપોતાની રૂચિ અનુસાર દરેક વ્યક્તિ વાંચી શકે. દા.ત. કવિતા, વાર્તા, રમૂજ, વ્યક્તિ પરિચય, આજની વ્યક્તિ વિશેષ, બાળ જગત, સાહિત્ય સમાચાર, હોબી, આરોગ્ય, રમત ગમત, કલા, સ્ત્રીઓ માટે વિભાગ વિ. આથી એક એવી વેબ સાઇટ બનાવવાની જરૂર છે, જે આ બધી સવલતો સુવાચ્ય રીતે, વિભાગવાર આપી શકે. આવી સાઇટ પર બહુ શક્તિશાળી સર્ચ એંજીન વાપરીને જોઇતી માહીતિ ઝડપથી મળી શકે તેવી સુવિધા હોવી જોઇએ.
2. ફોન્ટ – બધી નવી સાઇટો યુનીકોડ વાપરે છે, જે સૌથી વધુ આધુનિક રીત છે. જૂની સાઇટો જો આ પધ્ધતિ અપનાવવાનું શરુ કરે તો એકવાક્યતા આવે. અત્યાર સુધીમાં પ્રગટ થયેલ માહીતિનું રૂપાંતર કરવા માટે પ્રયત્નો કરવાની જરૂર છે. ઘણાને એ ભય રહે છે કે, આ ફોન્ટ જૂના કોમ્પ્યુટરમાં વાંચી શકાતો નથી. આ ભય અસ્થાને છે કારણકે, જે વર્ગ હજુ આવા કોમ્પ્યુટરોને વળગી રહ્યો છે, તે નવી ટેક્નોલોજી પર તબદીલ ( સ્વીચ) કરવા માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ છે. અને હજુ તો આપણી પ્રજામાં બહુ મોટી વસ્તી પાસે કોમ્પ્યુટર નથી. જેમ જેમ આ લોકો પણ કોમ્પ્યુટર વસાવવાની ક્ષમતા ધરાવતા થશે, તેમ તેમ નવી ટેક્નોલોજી વાળા કોમ્પ્યુટરો જ વપરાવાના છે. માટે બહુ જ નાના વર્ગને બાદ કરતાં યુનીકોડ પ્રચલિત થયું છે તે સમજી શકાય તેમ છે. આ વિશ્વની સર્વ ભાષાઓ માટે સર્વ સ્વીકૃત સીસ્ટમ છે અને તે ખેલદિલી પૂર્વક સૌએ અપનાવી લેવી જોઇએ.
3. નિર્દેશીકા (મેન્યુઅલ) - હાલના અને નવા બ્લોગરો માટે દીશા દર્શક સૂચનાઓ બનાવવી જરૂરી છે. દા.ત. હાલમાં બધા પોતાને મનગમતા નામ તેમના વિભાગો ને આપે છે. વસ્તુ શું આપવી તેની સ્વતંત્રતા હોય તે બરાબર, પણ જો પૂર્વ નિશ્ચિત નામ વાળા વિભાગો રાખવામાં આવે અને બધા તે પ્રમાણે પોતાની ટપાલ ને વિભાગિત કરે તો સર્ચ માં તે સરળતાથી મેળવી શકાય અને સીન્ડીકેશન પણ સારું થાય. ઘણી વખત એક ની એક જ રચના એક થી વધારે જગ્યાએ પ્રકાશિત થાય છે. આમાં કાંઇ વાંધા જનક નથી, પણ પ્રયત્નો નો બિન જરૂરી બગાડ છે, જે અટકાવી શકાય.
4. કોપી રાઇટ – હાલમાં આ બાબતમાં કોઇ ખાસ ધ્યાન આપતું નથી, પણ કાયદાની દૃષ્ટિએ આનો અભ્યાસ થવો જોઇએ.
5. પ્રસાર -  વધારે અને વધારે લોકો આ મધ્યમને જાણતા થાય તે માટે પ્રચારના વિવિધ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરીને , લોકો સુધી આ વાત પહોંચાડવી જોઇએ.

હવે આપણે શું કરવું જોઇએ?

ઉપરોક્ત બાબતો તેમ જ બીજી કોઇ બાબત પર સૌ વિચાર કરે અને રચનાત્મક સૂચનો આપે. અગ્રગણ્ય અને સાધન સમ્પન્ન નેટીઝનોને વીનંતિ કે જનહિતાય આમાં તન , મન અને ધનથી પ્રદાન કરે, જેનું ઋણ ગુર્જર વિશ્વ કદી નહીં ભૂલે.

બની ગયો છું - પૂણેકર

સુરજ પણ તારી જેમ જ,  ગુસ્સે થાય છે સવારે
ગરમ ઓછો,  અને લાલ વધારે.

સળગતા હોવાનો કેવો આ અહેસાસ છે?
જલતી આ શમાને અંતરની પ્યાસ છે.

કોને કહું હું વાત ગર્ભિત આ અંધકારની?
માનશે કોણ?  ચારે તરફ મારો જ ઉજાસ છે.

સૂરજ હાથમાં આવ્યો, તો ય પત્થર જેવો લાગ્યો.
પ્રકાશની હર ગલી ગુમનામ થઇ ગઇ .

હું આંખમાં અંધાર આંજીને ફરતો રહ્યો
ને રાત બિચારી બદનામ થઇ ગઇ.

મંઝીલ બહુ દૂર હતી, એમ તો નહોતું.
આ તો રસ્તા અમને થોડાક છળી ગયા.

દુશ્મનો બહુ હતા, એમ તો નહોતું.
આ તો મિત્રો અમને થોડા એવા મળી ગયા.

ઊડવાની ચાહમાં બેજાન બની ગયો છું.
પંખી બનવું હતું,  ને વિમાન બની ગયો છું.

- પૂણેકર

સોનેટ - કાવ્ય પ્રકાર

    

 - ગુજરાતી સોનેટો

-  અંગ્રેજીમાં સોનેટો

-  મારી રચના

 - વધુ જાણો 

- 1 -  :   - 2 - :   - 3 -

-  વિલીયમ શેક્સ્પીયર

__________________________________________

ભાષા-સુત્રે મણિગણા ઇવ —જુગલકિશોર

( અનુષ્ટુપ )
‘નેટ’ની દોરીએ કેવાં પ્રોવાયાં આપણે સહુ
માળાના મણકા જેવા, સ્નેહના બંધને બહુ !

પ્રજા તેજસ્વી હોય તો - નાનાભાઇ ભટ્ટ

       પ્લેટોનું પુસ્તક ‘રિપબ્લિક’ મેં વાંચ્યું, અને કોઇ રાજા જ્ઞાની કે જીવનમુક્ત હોય તો રાજાશાહી પણ સુંદર પરિણામ આપે એવી વિચારણા થોડો વખત મારા મનમાં રહી ગઇ. પણ રાજા આવો જ્ઞાની ન હોય તો? વળી જ્ઞાની રાજાના કુંવર પણ જ્ઞાની જ હશે તેની શી ખાતરી? એટલે પછી, રાજવહીવટની લગામ વંશપરંપરામાં ઊતરે એ વ્યવસ્થાના મૂળમાં જ દોષ છે, એમ હું સમજ્યો.

હું બિંદુ મારું શું સ્થાન ?- જિજ્ઞાસા જાની

હું બિંદુ મારું શું સ્થાન ?

પડું છીપમાં, બનતું મોતી, બનાવી દઉં ધનવાન.
ભળું વંટોળે , વરસું અનહદ, લાવું હું તોફાન.
રહું દૂર જો, મળું ના કદી, બધે ઝાંઝવા ને વેરાન.
હું બિંદુ મારું શું સ્થાન ?

વસંત લાવું, ને વનરાઇ, લીલાંછમ ક્ષેત્રો ધનધાન;
મળું સમુદ્રને, થાઉં ભરતી, ધસમસતું, ભમતું બળવાન.
વરસું બારે મેઘ, ગરજતું, તાંડવ, તારાજી, ખેદાન.
હું બિંદુ મારું શું સ્થાન ?

ચંચળ ચપળ, થોડું નટખટ, એવું ઇન્દ્રનું છું સંતાન.
તવ ચરણે મુજ વાસ સદા હો, દ્યો એવું વરદાન.
હે, ભગવન્ ! લઇ આપ સમીપે, દ્યો મુજને કો સ્થાન !
હું બિંદુ મારું શું સ્થાન ?

- જિજ્ઞાસા જાની